محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

569

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

باوجود اين ، از جمله مسائل قابل توجّه اين است كه قرآن كريم به‌طور مطلق در موضوع پاكى و پاك‌سازى خود هدف و غرض ما بين نيّت و عمل را خلط نمىكند . به اين ترتيب ؛ قرآن كريم علىرغم اين‌كه اشياء اين دنيا را به پستى و انحطاط نكوهش كرده است ، هيچ توجيه و يا پند و اندرزى را مطرح نكرده است كه بر دنياداران واجب و لازم بداند كه از زندگى خودشان به پارسايى و دورى از نعمت و رفاه تنزّل كنند . البتّه قرآن مجيد با تأكيد فراوان ولخرجى و اسراف‌كارى را نكوهش مىكند ، ولى مطلقا رفاه فردى و شادابى و رونق زندگى اجتماعى را حرام نمىشمارد . دربارهء آنچه مربوط به رفاه شخصى است ، مىبينيم كه در كلماتى به صراحت مىفرمايد : « يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ . » « 1 » . و دربارهء رشد كشاورزى ، بازرگانى ، صنعت و پيشرفت كشف و اختراع و تمدّن و فرهنگ به طور كلّى مىبينيم كه همواره ما را دعوت به تحقيق مىكند ، بدون اين‌كه چيزى از آن‌ها را منع كند . و هرگز نيازى به تكرار نصوص دربارهء اين موضوع نمىبينيم ، بلكه كفايت مىكند كه تنها يك نص را كه از اهمّيّت فوق العاده‌اى برخوردار است ، ياد كنيم كه مشتمل بر الفاظى است كه هر آن چه در دل زمين و روى زمين است و آنچه در دريا و هوا وجود دارد ، همه را از جانب عنايت الهى مسخّر انسان قرار مىدهد و مىفرمايد : « وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ . » « 2 » . و نكتهء قابل توجّهى كه در اينجا هست ، اين است كه قرآن فراهم آوردن اين موارد و توزيع و استعمال آنها را به اطاعت از برخى قوانين عمومى دانسته است كه خير اجتماعى را عادلانه تأمين مىكند و علاوه بر آن اين دنيا را گذرگاه و منزل موقّتى قرار داده است : « زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعامِ

--> ( 1 ) - اعراف ( 7 ) آيه‌هاى 31 ، 32 : اى فرزند آدم ! زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشيد ، و بخوريد و بنوشيد ! ولى اسراف نكنيد كه خدا مسرفان را دوست نمىدارد ، بگو : چه كسى زينت‌هاى الهى را كه براى بندگانش آفريده و روزىهاى پاكيزه را حرام كرده است ؟ ( 2 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 13 : و آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمين است ، همه را از ناحيهء خودش مسخّر شما ساخت .